Đồng dao tuổi thơ

Dong dao tuoi tho

Đêm nay trời mưa lạnh, ta chả có hứng để làm gì. Sờ vào ấm trà thì nguội ngắt, vứt sách qua một bên, nằm lim dim nghe nhạc với gặm nhấm cái lạnh cuối thu đầu đông. Thời tiết này chỉ có rúc vào chăn là thích nhất. Nghe vảng vất đâu đây tiếng rao “ai sắn nóng đi” xen lẫn với tiếng nhà hàng xóm cãi nhau. Tự dưng, tôi lại nhớ đến những ngày còn bé tí xa lắc thế kỷ trước, từ cái thời một chín năm mấy rồi.

Hồi ấy, nhà ở cái xóm nghèo lao động cạnh bờ Đê La Thành. Trẻ con nên thích chạy nhảy, hết chơi đồ, lại quay cù, lúc thì đánh khăng, khi thì trốn tìm, rồi ném lon, đá bóng. Những lúc trời mưa gió, không chạy chơi được thì cả lũ ngồi quây lại nhà đứa nào đó ngồi nói lung tung, đọc những bài “đồng dao” mà chả ai hiểu nó nói đến cái gì. Thời xưa, người ta bảo đồng dao là do các cao nhân ẩn sĩ dạy trẻ con đọc để nói việc đời. Cái thời đấy qua lâu rồi, nên bây giờ chắc chẳng ai hiểu, nhưng chắc chắn nhiều người biết. Người viết xin chia sẻ những bài còn nhớ được với bạn đọc, dù chữ được chữ mất.

Đồng dao thì có nhiều lắm, mà mỗi bài lại như một thể loại khác nhau.

Có bài thì như Rap Việt

Một – Chột mắt

Hai – Tai lòi

Ba – Cha thằng Bờm

Bốn – Trốn học

Năm – Chăm học

Sáu – Cháu Bác Hồ

Bảy – Ỉa chảy

Tám – Cám lợn

Chín – Nhìm lùn

Mười – Cười với chó

Bài này tôi nhớ tụi học trò hay trêu nhau mỗi khi cô trả bài kiểm tra, thế nào cũng phải ngó sang mấy đứa xung quanh xem tụi nó được mấy điểm. Đứa nào được 10 hơn mình là đốp luôn “cái đồ Mười cười với chó !!!

Có khi nó lại rất vần vè. Bài dưới đây tôi học được hồi đi mẫu giáo.

Quả địa cầu có bốn đại dương

Dương dương dương cái giường đi ngủ

Ngủ ngủ ngủ cái tủ đựng tiền

Tiền tiền tiền cô tiên biết múa

Múa múa múa công chúa biết bay

Bay bay bay tàu bay hạ cánh

Cánh cánh cánh đòn gánh qua sông

Sông sông sông bông hồng mới nở

Nở nở nở Thị Nở Chí Phèo

Phèo phèo phèo con mèo ăn vụng

Vụng vụng vụng cái bụng nó sôi

Sôi sôi sôi bà tôi nấu chè

…. (đến đây thì tôi chịu không nhớ tiếp được)

Nhớ lại bài này kể ra cũng mong có cái tủ đựng tiền. May mà cũng sắp cưới được cô tiên nên cũng không lấy gì làm tủi thân lắm :D.

Bài tiếp theo thì chắc chắn từ nông thôn đến thành thị đều biết.

Nu na nu nống

Đánh trống phất cờ

Mở cuộc thi đua

Chân ai sạch nhất

Gót đỏ hồng hào

Được vào đánh trống

(Có phiên bản khác dài hơn như sau)

Nu na nu nống

Cái bống nằm trong

Con ong nằm ngoài

Củ khoai chấm mật

Mật ngồi mật khóc

Con cóc nhảy qua

Con gà ú ụ

Bà cụ nấu xôi

Ông tôi nấu chè

Ba que chống gậy

(đến đây tôi lại quên rồi :D)

Kể cũng là cách giáo dục trẻ em nó giữ gìn vệ sinh dịch tễ thời bao cấp.

Còn cái trò Chi chi chành chành thì chắc chắn trẻ con bây giờ vẫn đọc

Chi chi chành chành

Cái đanh thổi lửa

Con ngựa chết trương

Ba vương ngũ đế

Dắt dế đi tìm

Ù à ù ập

Đóng sập cửa vào

Phải bỏ tay ra

Ừ, đi chơi thì người ta thường dung dăng dung dẻ

Dung dăng dung dẻ

Dắt trẻ đi chơi

Đến ngõ nhà trời

Lạy cậu lạy mợ

Cho cháu về quê

Cho dê đi học

Cho cóc ở nhà

Cho gà bới bếp

Công nhận trẻ con ngày xưa ngoan thật. Có lẽ các em teen 9x chưa biết bài này.

Ngày xưa trẻ con còn nắm lấy áo nhau chơi cái trò rồng rắn lên mây chứ.

Rồng rắn lên mây

Có cây xúc xắc

Có nhà điểm danh

Hỏi thăm thầy thuôc có nhà hay không?

(Một “ông” làm thầy sẽ kêu lên hoặc Không. Không là lại đi lòng vòng rồng rắn tiếp, là cả lũ hò nhau chạy một tẹo là đứt đuôi)

Chắc thời trước chưa có thẻ Bảo hiểm Y tế nên mới khổ thể nhỉ?

Lại còn có bài nhẹ nhàng lắm

Vuốt ve em thân yêu

Ở với ai – em ở với Bà

Bà gì – Bà ngoại

Ngoại gì – Ngoại xâm

Xâm gì – Xâm lăng

Lăng gì – Lăng bác

Bác gì – Bác Hồ

Hồ gì – Hồ Tây

Tây gì – Tây đen

Đen gì – Đen xì xì

Xì ra khói

(về sau tôi được đứa em dạy thêm 1 đoạn bổ sung dưới đây)

Đi chợ mà không biết mua

Đi chùa mà không biết cúng

Lúng túng ị ra quần

Trí tuệ trẻ con thật sáng tạo đến bó tay, đố người lớn hiểu được đấy.

Hồi đấy, con gái hay chơi chuyền, tức là 1 quả bóng nhỏ với 1 chục cái que. Cứ tung bóng lên thì bốc 1 que và bắt bóng, nhớ là chỉ dùng 1 tay. Trong lúc chơi thì thường đọc bài này (bài này vợ biết chứ người viết không nhớ được)

Que mốt, que mai

Con trai, con gái

Con nhện, chăng tơ

Quả mơ, quả mận

Kính cận, lên bàn đôi

Đôi tôi, đôi nó

Đôi con chó, đôi con mèo, đôi trèo ba

Trải bàn ba

Ba đi xa

Ba về gần

Ba chuyên cần

Mốt lên tư

Trải bàn tư

Tư củ từ

Tư củ tỏi

Hai hỏi năm

Năm chăm làm

Năm lên sáu

Trải bàn sáu

Sáu lẻ bốn

Bốn lên bảy

Trải bàn bảy

Bảy lẻ ba

Ba lên tám

Trải bàn tám

Tám lẻ hai

Hai lên chín

Trải bàn chín

Chín lẻ một

Một lên mười

Lộn cầu vồng cũng là trò đám con gái hay chơi.

Lộn cầu vồng

Nước trong nước chảy

Có cô mười bảy

Có chị mười ba

Hai chị em ta cùng lộn cầu vồng

Còn có những bài rất bậy bạ mà thực ra đầu óc trẻ con khi ấy chẳng hiểu gì nhưng cứ oang oang đọc, người viết không đủ can đảm đưa lên. Nếu bạn đọc có nhã hứng, xin hãy chia sẻ những bài đồng dao mà bạn biết vì đây là nét văn hóa rất hay của người Việt. Nếu có thể, chúng ta hãy dạy lại cho con hay cháu chúng ta để những bài đồng dao không bị mai một theo thời gian. Thỉnh thoảng vợ chồng tôi chán chán lại ngồi nhớ và đọc lại, một hồi sau đau cả bụng vì cười, thế là hết chán 😀

(Bài viết bao gồm những bài đồng dao mà người viết nhớ được lúc còn nhỏ đã đọc. Toàn bộ những bài này là trí tuệ dân gian, không thuộc về ai cả)

0 comments
  1. Hay quá, em làm chị cũng nhớ lại ngày xưa chân đất mắt toét :)), ghi lại thế này để sau này “truyền” lại thế hệ sau có được cái tuổi thơ chân chất và tinh nghịch em à.

    “Cho tui 1 vé đi tuổi thơ” 😀

  2. Bổ xung chút xíu này:
    Bài chơi chuyền, L nhầm một tí tẹo này:
    Chiếc mốt, chiếc mai, con trai, con hến, con nhện chăng tơ…… Ko phải con gái đâu.
    Còn phiên bản khác của lần chơi bàn 1 này:
    Chiếc cột, dựng nhà, cho gà – mái đẻ, chẻ que, cắm hàng rào, con dao – thái thịt, xin xít, lên bàn đôi.
    Phiên bản khác của lần chơi bàn 3 này:
    Ba lá đa, ba lá đề, ba củ kề, một lên tư.
    Tư ông sư, tư bà vãi, hai hỏi năm.
    Năm em nằm, năm lên sáu.
    ………………….
    Chín lẻ một, mốt lên mười
    Đập năm mươi. (bàn 10)
    Mười vơ lấy.
    Đập tờ giấy.
    Cất tay chuyền.

  3. Công nhận là nhiều dị bản, nhưng cốt lõi là chuỗi gieo vần, ở đây mình muốn nhắc câu CON HẾN và CON NHỆN có ý này đấy. Con gái mình năm nay 16 và 14 tuổi, dù sinh ra và lớn lên ở Hà nội, thường phải theo bố mẹ đi ra nước ngoài sống thời gian dài nhưng các bé vẫn biết nhiều về đồng dao, ca dao, tục ngữ. Thế mới biết “nguồn cội” thấm sâu trong tâm trí con người.

  4. Tự dưng đọc bài này cảm nghĩ thấy 2 em sang năm có con đi. Tụi em coi bộ sẵn sàng lắm rồi. Em ơi chị ở trong SG nhớ lại hồi thơ ấu cũng biết rồng rắn lên mây, chơi banh chuyền, nhảy ngựa, năm mười,… vậy mà tất cả những bài đồng dao em đưa lên đây, chị chỉ biết có mỗi một :”Chi chi chành chành,..” hi hi Em có biết bài ” Thiên đàng hỏa ngục hai bên, hai bên thì phải hai dải thì sao,…”. 2 vợ chồng còn nhớ thêm thì nhớ đưa lên tiếp tiếp nha. Tiếng Việt mình dễ thương lắm em há. 2 con gái của chị biết nói tiếng Việt à nha. Bây giờ thì vậy, sau này không biết ra sao???

  5. Cảm ơn Linh khen. Bé lớn nhà mình tên Quyên, bé kia tên Quỳnh. Quyên rất thích bếp núc giống mẹ.
    Ngày trước mình thích các câu thơ Bút Tre, mỗi lần đọc là cười ra nước mắt luôn. Linh biết cái này thì ghi ra luôn cho mọi người cùng đọc nhé.

  6. hồi xưa em chơi chuyền với bạn bè thì ngon ơ mà về nhà chơi với bà nội ( bà nội em ng Bắc) .. thi thật.. đọc trôi được cái bài vè thì em bốc tứ lung tung lên hết cả >” ghét… h chị nhắc lại nhớ ồi bé 😀

  7. Sao anh lại nhớ bài này thành ra:

    Chi chi chành chành

    Cái đanh thổi lửa

    Con ngựa chết trương

    Ma vương bú tí (!!!)

    Dắt dế đi tìm

    Ù à ù ập

    Đóng sập cửa vào

    … bậy quá bậy quá …

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Có thể bạn quan tâm
F Lover waltz
Read More

Lovers waltz

Nửa đêm.. vô tình mình lang thang tìm nhạc dance trên youtube thì nghe lại được bài hát…